
Şantiyede Yangın Güvenliği Önlemleri: Saha Kontrol Rehberi
Sıcak iş izni, yanıcı malzeme depolama, söndürücü yerleşimi, geçici elektrik ve tahliye düzeni için şantiyede uygulanabilir bir kontrol sırası ve kayıt yöntemi.
Şantiyede yangın güvenliği önlemleri; yanıcı malzemenin kontrollü depolanması, sıcak iş izni uygulaması, yeterli sayıda ve doğru tipte söndürücü, açık tutulan tahliye yolları ve çalışanların eğitimidir. Şantiye sürekli değiştiği için bu önlemler bir kez kurulup bırakılmaz, her aşamada yeniden gözden geçirilir.
Bitmiş bir binada yangın tesisatı projeye göre kurulur ve periyodik kontrole girer. Şantiyede ise tesisat henüz yoktur, çalışma alanı her hafta değişir ve aynı sahada farklı taşeronlar çalışır. Kaynak, taşlama, bitüm ısıtma, geçici elektrik ve yoğun ambalaj atığı aynı anda bulunur. Yangınların çoğu bu kontrolsüz kesişmelerden doğar.
Bu yazıda sahada uygulanabilir bir sırayla ilerliyoruz: risk kaynakları, sıcak iş izni, depolama, söndürücü yerleşimi, geçici elektrik, tahliye ve kayıt düzeni.
Şantiyede yangın riskini artıran başlıca kaynaklar nelerdir?
Şantiyede yangın riski; sıcak işler, geçici elektrik tesisatı, yanıcı sıvılar ve biriken atık malzemeden oluşur. Bu dört kaynağın hangisinin sahada ağır bastığı projenin aşamasına göre değişir, bu yüzden risk değerlendirmesi inşaatın her evresinde güncellenmelidir.
Kaba inşaat aşamasında en büyük tehlike genellikle kalıp ahşabı, ambalaj ve sıvı yakıt depolarıdır. İnce işlere geçildiğinde boya, tiner, yapıştırıcı, yalıtım köpüğü ve çatı membranı gibi malzemeler öne çıkar. Bu malzemelerin birçoğu çok hızlı yanar ve yoğun duman çıkarır.
Sıcak işler ayrı bir başlıktır. Kaynak kıvılcımı, taşlama kıvılcımı ve alevli ısıtıcılar, birkaç metre ötedeki yanıcı bir yüzeyi saatler sonra tutuşturabilir. Sık yapılan hata, iş bittiği anda bölgeyi terk etmektir. Kıvılcım düştüğü yerde için için yanabilir.
Geçici elektrik de güvenilir olmayan bir kaynaktır. Uzatma kablolarının zincirleme eklenmesi, kapalı olmayan pano kapakları, aşırı yüklenmiş prizler ve çiğnenmiş kablolar sahada çok görülen kusurlardır. Nem ve toz bu riski büyütür.
Son olarak insan faktörü vardır. Şantiyede çalışan kişi sayısı sürekli değişir, yeni gelen işçi sahanın kurallarını bilmeyebilir. Sigara içme yerlerinin tanımlanmaması, yemek ısıtma ve ısınma amaçlı açık ateş de sahada yangın nedeni olarak sık karşımıza çıkar.
İlk adım olarak sahayı gezip her alan için baskın riski not etmeniz yeterlidir. Bu not, sonraki bölümlerdeki önlemlerin önceliğini belirler.
Sıcak iş izni nasıl uygulanır?
Sıcak iş izni, kaynak, kesme, taşlama gibi kıvılcım veya alev çıkaran bir işe başlamadan önce yazılı olarak verilen çalışma onayıdır. İzin, işin yeri, saati, sorumlusu ve alınan önlemleri tek kâğıtta toplar.
İzin formu basit tutulmalıdır. Yoksa sahada doldurulmaz. Formda şu bilgiler bulunmalıdır:
- İşin yapılacağı yer ve işin türü
- Başlangıç ve bitiş saati
- İşi yapan kişinin ve gözcünün adı
- Yakında bulunan yanıcı malzemenin kaldırıldığına dair onay
- Hazırda tutulan söndürücünün türü ve yeri
Önce çalışma alanının çevresindeki yanıcı malzeme uzaklaştırılır. Taşınamayan malzeme yanmaz örtüyle kaplanır. Zemindeki ve duvardaki aralıklardan kıvılcım alt katlara düşebileceği için alt kat da kontrol edilir.
Ardından bir gözcü görevlendirilir. Gözcünün tek işi izlemektir; aynı kişi hem kaynak yapıp hem gözcülük yapamaz. Gözcü söndürücünün yerini ve kullanımını bilmelidir.
Son olarak iş bittikten sonra bekleme süresi uygulanır. Bölge bir süre izlenir, gizli yanma olup olmadığı kontrol edilir. Bu sürenin kaç dakika olacağı şantiyenin kendi prosedüründe yazılmalıdır; sahanın koşullarına göre belirlenir.
İzin sistemi sözde kalmasın diye şantiye şefi veya İSG uzmanı izin vermeden önce sahayı yerinde görmelidir. İmza atılmış ama sahası görülmemiş bir form, yangın güvenliği açısından hiçbir şey kanıtlamaz.
Taşeronlara bu kural sözleşme aşamasında bildirilmelidir. Sahaya girişte yapılan kısa bir bilgilendirme, sonradan yaşanacak anlaşmazlığı önler.
Yanıcı malzeme ve atık depolama nasıl yapılmalıdır?
Yanıcı malzeme depolama, boya, tiner, akaryakıt, gaz tüpü gibi ürünlerin ana yapıdan ayrı, havalandırılan ve yetkisiz erişime kapalı bir alanda saklanmasıdır. Amaç, bir yangın başladığında yakıtın kontrol altında kalmasıdır.
Gaz tüpleri dik durumda, devrilmeyecek biçimde sabitlenerek saklanır. Dolu ve boş tüpler ayrı tutulur. Oksijen ve yanıcı gaz tüpleri birbirinden uzak depolanır, çünkü oksijen sızıntısı yanmayı hızlandırır.
Boya ve solvent kapları kapalı tutulur. Kullanılmış, solvent emmiş bez ve paçavralar açıkta bırakılmaz, kapaklı metal bir kapta toplanır. Bu bezler kendiliğinden ısınıp tutuşabildiği için yaygın ama göz ardı edilen bir risktir.
Ahşap kalıp, palet ve ambalaj atığı ise bina cephesine yaslanarak yığılmamalıdır. Atığı her gün belirli bir noktada toplayıp sahadan çıkarmak, ayda bir büyük temizliğe girişmekten daha güvenlidir.
Akaryakıt depolayan şantiyelerde sızıntıya karşı zemin önlemi de gerekir. Dökülen yakıt hem yangın hem çevre sorunudur. Depo alanının çevresinde söndürücü bulunmalı ve alan işaretlenmelidir.
Depolama alanı hakkında şu kontrolleri haftalık yapın:
- Kapılar kilitli mi, uyarı levhaları yerinde mi
- Havalandırma tıkanmış mı
- Ana yapıya ve elektrik panolarına yeterli mesafe var mı
- Tüp ve kap sayısı kayıtla uyumlu mu
Bu liste kısa tutulduğu için saha ekibi gerçekten uygulayabilir.
Söndürücüler şantiyede nerede ve kaç adet bulundurulmalıdır?
Şantiyede söndürücü, yangın çıkma ihtimalinin en yüksek olduğu noktaların yakınında, kolay ulaşılır ve görünür bir yerde bulundurulur. Kesin adet ve kapasite, alanın büyüklüğüne ve yangın sınıfına göre risk değerlendirmesiyle ve ilgili mevzuata göre belirlenir.
Tip seçimi tehlikeye bağlıdır. Genel katı yanıcılar için kuru kimyevi tozlu söndürücü yaygın tercihtir. Elektrik panosunun yanında elektrik iletmeyen bir söndürücü bulunmalıdır. Sıvı yakıt depolarının yanında köpük veya toz tipi uygun olur. Emin değilseniz söndürücü üreticisinin etiketini ve yetkili servisin görüşünü esas alın.
Yerleşimde birkaç pratik kural işe yarar:
- Söndürücüyü kaçış yolunun üzerine ve çıkışa yakın yerleştirin
- Sıcak iş yapılan her noktada ek söndürücü hazır tutun
- Yerden yükseklik ve işaretlemeyi tüm sahada aynı standartta uygulayın
- Malzeme yığınlarının arkasında kalmasına izin vermeyin
Şantiyenin yapısı değiştikçe söndürücünün yeri de değişmelidir. Kat ilerledikçe söndürücüleri tek tek taşımak yerine, her yeni kat için bir yerleşim planı çıkarmak daha düzenlidir. Sık yapılan hata, söndürücüyü ilk gün asıp unutmaktır; birkaç hafta sonra önünde bir yığın malzeme bulunur.
Söndürücünün kendisi de kontrol edilir. Basınç göstergesi, mühür, emniyet pimi ve gövde durumuna bakılır. Toz ve hava şartları şantiyede cihazı çabuk yıpratır. Bakım ve dolum periyodu yetkili firma tarafından yapılmalı, her cihazın üzerinde kontrol tarihini gösteren etiket bulunmalıdır.
Geçici elektrik tesisatında hangi önlemler alınmalıdır?
Geçici elektrik tesisatı, şantiye süresince kullanılan pano, kablo ve prizlerden oluşan, kalıcı tesisat kurulana kadar işi yürüten düzendir. Yangın açısından en önemli ilke, bu düzenin kalıcı bir tesisat kadar özenle kurulmasıdır.
Önce panolar kapalı, kilitli ve nemden korunmuş olmalıdır. Açık kalan pano kapağı hem yangın hem elektrik çarpması riskidir. Panonun önü her zaman boş bırakılır, çünkü acil durumda enerji kesmek gerekebilir.
Ardından kabloların durumuna bakılır. Yıpranmış, kesilmiş veya bantla onarılmış kablo sahadan çekilir. Kabloların yerde araç ve yük geçen yollarda uzanması, yalıtımı zamanla bozar. Mümkünse kablo askıya alınır veya korumalı kanaldan geçirilir.
Aşırı yük de sık karşılaşılan bir sorundur. Tek prize birden fazla ısıtıcı, kaynak makinesi veya şarj cihazı bağlamak kabloyu ısıtır. Soba, elektrikli ısıtıcı ve benzeri cihazlar yanıcı malzemeden uzak, sabit ve gözetimli kullanılmalıdır.
Elektrik tesisatı yetkin bir elektrikçi tarafından kurulmalı ve değişiklikler yine bu kişi tarafından yapılmalıdır. Sahadaki herkes bir prizi kendi kafasına göre çoğaltmamalıdır.
Haftalık kontrolde panoların kapağı, kaçak akım rölelerinin çalışıp çalışmadığı, kablo ek yerleri ve ısınma belirtileri gözden geçirilir. Bir prizin veya kablonun ısındığı fark edilirse hemen enerjisi kesilir ve nedeni giderilmeden yeniden kullanılmaz.
Tahliye yolları ve acil durum planı nasıl hazırlanır?
Şantiye acil durum planı, yangın çıktığında kimin ne yapacağını, nereye toplanılacağını ve itfaiyenin nasıl çağrılacağını önceden belirleyen yazılı düzendir. Plan sahada herkesin görebileceği yerde asılı olmalıdır.
Tahliye yolları şantiyede en çok aksayan konudur. Merdiven boşluklarına malzeme konulur, geçici iskele geçitleri daralır, kapılar kilitli kalır. Bu nedenle her gün işe başlarken kaçış yollarının açık olup olmadığı bir görevli tarafından kontrol edilmelidir.
Planın içinde şunlar bulunmalıdır:
- Toplanma alanının yeri ve işaretlenmesi
- İtfaiye ve sorumlu kişilerin telefon numaraları
- Yangın alarmını kimin, nasıl vereceği
- Eksik personelin tespiti için sayım yöntemi
- Ana yola araç girişinin açık tutulması
Önce alarm verme yöntemi netleştirilir. Büyük şantiyelerde sesli bir uyarı düzeni kurulur. Küçük sahalarda düdük veya megafon yeterli olabilir, yeter ki herkes bunu bilsin.
Ardından tatbikat gelir. Tatbikat yalnızca kâğıtta kalırsa işe yaramaz. Kısa, gerçekçi ve tekrar eden tatbikatlar, çalışanların panik anında doğru davranmasını sağlar. Taşeron çalışanları da tatbikata dahil edilmelidir.
Son olarak itfaiye erişimi düşünülür. Şantiye girişi ve yakınındaki yangın hidrantı tıkalı olmamalı, itfaiye aracının gireceği yol açık bırakılmalıdır. Yapı yükseldikçe tahliye güzergâhı da güncellenmeli ve çalışanlara yeniden anlatılmalıdır.
Çalışanlar için eğitim ve günlük kontrol nasıl kurulur?
Şantiyede yangın eğitimi, çalışanın kendi işindeki yangın risklerini, söndürücü kullanımını ve tahliye kurallarını öğrendiği, kısa ve düzenli verilen bilgilendirmedir. Genel bir sunum yerine işe özel örnekler daha kalıcı olur.
Yeni gelen her çalışana sahaya girişte kısa bir oryantasyon verilir. Burada sigara içme yerleri, toplanma alanı, söndürücü konumları ve sıcak iş kuralı anlatılır. Bu, taşeron çalışanlarını da kapsamalıdır, çünkü onlar çoğu zaman en az bilgilendirilen gruptur.
Periyodik eğitimde pratik yapmak önemlidir. Söndürücüyü gerçekten kullandırmak, sadece anlatmaktan daha etkilidir. İşin gereklerine göre, sahada acil durum ekipleri ve ilk müdahale görevlileri belirlenir. Bu ekipler ilgili mevzuatta tarif edilen çerçevede görevlendirilmelidir.
Günlük kontrolü hafif tutun. Vardiya başında bir sorumlu, kısa bir listeyle sahayı gezer:
- Kaçış yolları açık mı
- Söndürücüler yerinde ve önü boş mu
- Sıcak iş izni olan işler bitmiş ve bölge güvenli mi
- Atık birikmiş mi
- Elektrik panoları kapalı mı
Bulunan eksik aynı gün kapatılır. Kapatılamıyorsa sorumlusu ve tarihi yazılır. Bu bilgi defterde kalırsa sorunun tekrar edip etmediği de görülür.
Son olarak geri bildirim kültürü kurulmalıdır. Çalışan bir tehlike gördüğünde bunu söylemekten çekinmemelidir. Düzeltici işlem hızlı olduğunda insanlar bildirmeye devam eder, ceza korkusu ise bildirimleri susturur.
Kayıtlar ve denetime hazırlık nasıl yürütülür?
Şantiyede yangın güvenliği kaydı, yapılan kontrolün, verilen iznin ve eğitimin yazılı kanıtıdır. Kayıt yoksa yapılan iş, denetimde veya bir olay sonrasında kanıtlanamaz.
Tutulması gereken temel kayıtlar şunlardır:
- Sıcak iş izin formları
- Söndürücülerin kontrol ve bakım kayıtları
- Eğitim ve tatbikat katılım listeleri
- Günlük ve haftalık saha kontrol formları
- Tespit edilen eksikler ve kapatılma tarihleri
Önce her söndürücüye bir kimlik verilir. Numara, konum ve son kontrol tarihi tek satırda izlenir. Cihaz yer değiştirdiğinde kayıt da güncellenir. Etiket ile kayıt çelişirse denetçi ilk bunu fark eder.
Ardından kayıtların tek yerde toplanması gerekir. Dağınık kâğıtlar, farklı telefonlardaki fotoğraflar ve şantiye şefinin defteri birleşmediğinde, denetim günü bir şey bulunamaz. Basit bir klasör düzeni bile fark yaratır.
Denetime hazırlıkta resmî kurumlar sahayı mevzuata göre değerlendirir. Yapı işleri için İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatı ile yangından korunma mevzuatı birlikte düşünülmelidir. Hangi maddenin hangi yükümlülük getirdiğini yetkili İSG uzmanınızla ve güncel metinler üzerinden teyit edin.
Denetimden önce kendi iç denetiminizi yapın. Sahayı yabancı bir göz gibi gezin ve kayıtla saha arasındaki farkı bulun. Eksik tespit etmek, denetçiden önce kendinizin yapması en ucuz yoldur.
Sonuç
Şantiyede yangın güvenliği önlemleri tek seferlik bir kurulum değil, sahanın her değişiminde yeniden kurulan bir düzendir. Risk kaynaklarını bilmek, sıcak işi izne bağlamak, depolamayı kontrol altında tutmak, söndürücüleri doğru yere koymak ve tahliye yollarını açık tutmak birlikte çalışır.
Yangın Takip olarak yangın güvenliği firmalarının müşteri, tesis, cihaz ve periyodik bakım kayıtlarını tek yerden takip etmesi için bir yazılım sunuyoruz. Bu yazıdaki kayıt ve kontrol düzeni, hangi araçla tutulursa tutulsun, sahadaki disiplinle birlikte anlam kazanır.
İlgili yazılar
Yangın tüpü ve bakım takibini tek yerde toplayın
Firmanız için kısa bir demo isteyin; 14 günlük ücretsiz denemeyle sistemi kendi verinizle görün.
Ücretsiz demo isteSık Sorulan Sorular
Şantiyede sigara içilebilir mi?
Yalnızca önceden belirlenmiş, yanıcı malzemeden uzak ve söndürücü bulunan bir alanda içilmelidir. Bina içinde ve depolama alanlarında sigara yasak olmalı, bu kural girişte çalışanlara anlatılmalıdır.
Şantiyede yangın çıkarsa ilk ne yapılmalı?
Önce alarm verilir ve tahliye başlatılır, ardından itfaiye aranır. Yangın küçükse ve güvenle müdahale edilebiliyorsa uygun söndürücüyle başlangıç müdahalesi yapılır, aksi halde alan boşaltılır.
Şantiyede söndürücü kontrolü ne sıklıkla yapılmalı?
Görsel kontrol sahada sık, basit bir listeyle yapılır; bakım ve dolum ise yetkili firma tarafından periyodik olarak yürütülür. Toz ve darbe şantiyede cihazı çabuk yıprattığı için kontrol sıklığını işin riskine göre belirleyin.
Taşeron çalışanları da yangın eğitimine katılmak zorunda mı?
Evet, sahada çalışan herkes sahanın acil durum kurallarını bilmelidir. Taşeron çalışanları için de girişte kısa bir oryantasyon ve tatbikata katılım kaydı tutulması önerilir.

