İş Sağlığı ve Güvenliğinde Yangın Yükümlülükleri: İşveren İçin Pratik Rehber
Mevzuat

İş Sağlığı ve Güvenliğinde Yangın Yükümlülükleri: İşveren İçin Pratik Rehber

İşverenin yangın risk değerlendirmesi, ekipman kontrolü, eğitim, tatbikat ve kayıt yükümlülüklerini sahadan örneklerle ve denetime hazırlık adımlarıyla anlatan rehber.

Yangın Takip EkibiYangın Takip Ekibi
3 Kasım 20268 dk okuma

İş sağlığı ve güvenliğinde yangın yükümlülükleri, işverenin yangın riskini değerlendirmesini, önlem almasını, çalışanları eğitmesini, tatbikat yapmasını, yangın ekipmanını periyodik olarak kontrol ettirmesini ve bunların hepsini kayıt altına almasını kapsar. Dayanak, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile bu kanuna bağlı yönetmeliklerdir.

Pratikte sorun çoğu zaman bilgi eksikliğinden değil, dağınıklıktan çıkar. Söndürücü kontrolü bir firmada, eğitim başka bir kurumda, tatbikat tutanağı bir klasörde, risk değerlendirmesi ise bir uzmanın bilgisayarında durur. Denetim günü bu parçaları bir araya getirmek zorunda kalan yönetici, eksik olanı o gün fark eder.

Bu yazı, yükümlülükleri sorumlu kişiye göre değil işin akışına göre sıralar: önce kimin neyden sorumlu olduğunu, sonra risk değerlendirmesini, ekipman kontrolünü, eğitimi, tatbikatı, kaçış yollarını ve kayıt düzenini ele alır.

İşverenin yangınla ilgili temel yükümlülükleri nelerdir?

İşverenin temel yükümlülüğü, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamaktır; yangın da bu yükümlülüğün somut başlıklarından biridir. Kanun, işverenden risklerin önlenmesi, önlenemeyenlerin değerlendirilmesi ve acil durumlara karşı hazırlık yapılması için gerekli tedbirleri almasını bekler. Bu sorumluluk, görevlendirilen uzman ya da hekim bulunsa bile işverende kalır.

Yükümlülükler genel olarak şu başlıklarda toplanır:

  • Yangın riskinin değerlendirilmesi ve risk değerlendirmesinin güncel tutulması
  • Yangın söndürme, algılama ve ikaz ekipmanının kurulması ve çalışır halde tutulması
  • Acil durum planının hazırlanması ve ekiplerin görevlendirilmesi
  • Çalışanlara yangın eğitiminin verilmesi ve tatbikatın yapılması
  • Kaçış yollarının ve çıkışların her an kullanılabilir olması
  • Tüm bu faaliyetlerin belgelenmesi ve saklanması

Sık yapılan hata, bu listeyi tek seferlik bir kurulum işi gibi görmektir. Ekipman alındığında, plan yazıldığında iş bitmiş sayılır. Oysa yükümlülük süreklidir: ekipman yaşlanır, personel değişir, depo düzeni değişir, plan eskir. Denetçi de bu yüzden belgenin varlığına olduğu kadar güncelliğine bakar.

Binanın kullanım amacı da yükümlülüğün ağırlığını belirler. Birçok katı olan bir otel ile küçük bir atölyenin yangın yükü aynı değildir. Binaların yangından korunmasına ilişkin yönetmelik ve işyerlerindeki acil durumlara ilişkin yönetmelik, yapıya ve işin tehlike sınıfına göre farklı beklentiler koyar. Hangi hükmün sizin tesisiniz için geçerli olduğunu risk değerlendirmesi ve İSG uzmanı netleştirir.

Yangın risk değerlendirmesi nasıl yapılır?

Yangın risk değerlendirmesi, işyerinde yangın çıkarabilecek kaynakları, yanıcı maddeleri ve etkilenecek kişileri tespit edip önlemleri önceliklendirme işlemidir. Genel risk değerlendirmesinin içinde ya da onu tamamlayan ayrı bir bölüm olarak yürütülür ve tehlike sınıfına göre uzman tarafından hazırlanır.

Uygulamada adımlar şu sırayla ilerler. Önce tesis gezilir ve ateşleme kaynakları not edilir: elektrik panoları, sıcak iş yapılan alanlar, ısıtıcılar, kaynak ve kesme işleri, mutfak ekipmanı. Ardından yanıcı madde yükü belirlenir: depolanan ambalaj, kimyasal, yakıt, kağıt ve plastik malzeme. Üçüncü adımda bu iki unsurun bir araya gelebileceği noktalar ve orada bulunan kişiler değerlendirilir. Son olarak mevcut önlemler yeterli sayılır ya da yeni önlem önerilir.

Karar kriteri basittir: risk ne kadar yüksekse önlem o kadar önce alınır. Kaçış yolunu kapatan bir istif ile eksik tabela aynı öncelikte değildir. Bu nedenle risk değerlendirmesi bir kontrol listesi değil, sıralama aracıdır.

Sık yapılan hata, değerlendirmeyi bir kez yazıp rafa kaldırmaktır. Yeni makine alındığında, depo yerleşimi değiştiğinde, işin türü genişlediğinde ya da bir yangın veya ramak kala olayı yaşandığında değerlendirme gözden geçirilmelidir. Mevzuat da belirli aralıklarla yenilemeyi ve değişiklik halinde güncellemeyi bekler. Süreyi tehlike sınıfı belirler; kesin periyodu İSG uzmanınızla teyit edin.

Yangın söndürme ve algılama ekipmanı kimin sorumluluğundadır?

Yangın ekipmanının uygun, yeterli ve çalışır halde bulundurulması işverenin sorumluluğundadır. Satın alma ve bakım işi bir yetkili firmaya yaptırılabilir, ancak ekipmanın kontrolünün zamanında yapılıp yapılmadığı sorusunun muhatabı yine işletmedir.

Ekipman grupları ayrı ayrı izlenmelidir. Taşınabilir söndürücüler için dolum, bakım ve basınç kontrolü, etiket üzerindeki tarihle uyumlu olmalıdır. Algılama ve alarm sistemleri için panel, dedektör ve sirenlerin periyodik testi gerekir. Yangın dolapları, hortumlar, sprinkler ve pompalar kendi bakım düzenine sahiptir. Acil aydınlatma ve yönlendirme armatürlerinin bataryaları ayrıca ele alınmalıdır, çünkü bu ürünler sessizce bozulur ve elektrik kesilene kadar fark edilmez.

Sahada yaygın hata, ekipmanı yalnızca varlığıyla saymaktır. Yerinde duran ama basıncı düşmüş bir tüp, kayıt defterinde "var" görünür ve fiilen işe yaramaz. Bir diğer hata, söndürücünün önünün depolanan malzemeyle kapanmasıdır. Ekipmana ulaşılamıyorsa yok sayılır.

Kontrolleri aylık ya da vardiya bazlı görsel kontrol ile yetkili firmanın periyodik bakımı olarak ikiye ayırmak işe yarar. Görsel kontrolü tesis sorumlusu yapar: basınç göstergesi, mühür, erişilebilirlik, etiket. Teknik bakım ve dolum ise yetkili firmaya bırakılır. Her iki kontrolün de tarihi ve sonucu not edilmelidir.

Çalışanlara yangın eğitimi ve tatbikat zorunlu mu?

Evet, yangın eğitimi ve acil durum tatbikatı mevzuat gereği işverenin yükümlülüğündedir. Eğitim işe başlamadan önce, işyeri değişikliğinde ve belirli aralıklarla tekrarlanır; tatbikat ise acil durum planının sahada işleyip işlemediğini sınamak için yapılır.

Eğitim, çalışanın kendi çalıştığı alandaki riski anlamasını hedeflemelidir. Depoda çalışan kişiye anlatılacak şeylerle ofis çalışanına anlatılacaklar farklıdır. İçerik şunları kapsamalıdır: yangının nasıl bildirileceği, toplanma alanının neresi olduğu, hangi söndürücünün hangi yangın türünde kullanılacağı ve ne zaman müdahale etmeyip tahliye edileceği. Son nokta önemlidir: amaç herkesi itfaiyeci yapmak değil, doğru karar verdirmektir.

Tatbikatta en değerli çıktı, süre ve aksaklık notudur. Tahliyenin ne kadar sürdüğü, hangi kapının kilitli çıktığı, kimin sayım yapamadığı, alarmın duyulmayan bölgeleri tatbikattan sonra yazılmalı ve düzeltici işlere dönüştürülmelidir. Tatbikat sonrası "başarılı geçti" tutanağı, hiçbir aksaklık not edilmemişse şüphe uyandırır.

Sık yapılan hata, eğitimi bir kez verip katılım listesini yeterli saymaktır. Vardiyalı çalışan işyerlerinde gece vardiyası çoğu zaman eğitim dışında kalır. Yeni işe başlayanlar bir sonraki toplu eğitime kadar eğitimsiz çalışır. Katılımcı listesi, hangi vardiyanın ve hangi kişinin eksik kaldığını gösterecek biçimde tutulmalıdır.

Acil durum ekipleri ve yangın sorumluları nasıl görevlendirilir?

Acil durum ekipleri, yangın anında söndürme, kurtarma, koruma, ilk yardım ve tahliye gibi görevleri üstlenmek üzere işverence görevlendirilen kişilerden oluşur. Ekip sayısı ve türü, çalışan sayısına, tehlike sınıfına ve yapının özelliğine göre belirlenir.

Görevlendirme yazılı olmalı ve kişilerin adıyla yapılmalıdır. "Depo ekibi sorumludur" ifadesi, kimin ne yapacağını söylemez. Her görev için asıl ve yedek kişi belirlenmesi gerekir, çünkü izin, hastalık ve vardiya değişimi yüzünden planlanan kişi çoğunlukla orada olmaz. Görevlendirilen kişiler eğitim almalı ve görevlerini bilmelidir.

Karar kriteri olarak şunu sorun: yangın çıktığında bu işyerinde, gece saat üçte, kim ne yapar? Cevap bir isim ve bir eylem değilse plan eksiktir. Plan okunduğunda herkesin işine yaramalıdır; yalnızca denetçiye gösterilmek için yazılan plan, ilk gerçek olayda uygulanamaz.

Sık yapılan hata, görevlendirmeyi bir kez yapıp personel değiştiğinde güncellememektir. İşten ayrılmış birinin adı yıllarca planda kalabilir. Ekip listesini her personel değişikliğinde ve en azından yılda bir kez gözden geçirmek, bu hatayı büyük ölçüde engeller.

Kaçış yolları ve yangın çıkışları nasıl kontrol edilir?

Kaçış yolu, bir kişinin yangın anında bulunduğu yerden güvenli bir alana kadar engelsiz ulaşabildiği güzergâhtır. Bu güzergâhın açık, aydınlatılmış, işaretlenmiş ve kolay kullanılabilir olması şarttır; kapıların kilitli olması ya da önünün kapanması yönetmeliğe aykırıdır ve en ciddi bulgular arasındadır.

Kontrolü yürüyerek yapın. Yolun başından çıkışa kadar gidin ve şunlara bakın: koridorda istif ya da geçici depolama var mı, kapılar dışarı doğru ve anahtarsız açılıyor mu, yönlendirme levhaları görünür mü, acil aydınlatma yanıyor mu, toplanma alanına ulaşan yol açık mı. Her gözlem not edilmelidir, çünkü "baktık, sorun yoktu" cümlesi kanıt sayılmaz.

Yangın kapıları ayrı bir dikkat ister. Kapıyı açık tutmak için takılan takoz, kapının görevini ortadan kaldırır. Duman ve alevin yayılmasını durduran kapı, açık kaldığında yalnızca bir kapıdır. Kapı kapatma düzeneklerinin çalışıp çalışmadığı da kontrol listesine girmelidir.

Sık yapılan hata, geçici düzenin kalıcı hale gelmesidir. Yoğun sezonda koridora konan palet "bir günlüğüne" orada bırakılır ve aylarca kalır. Bunu önlemenin yolu, düzenli ve kısa denetimlerdir; aylık yürüyüş kontrolü, bir yıllık denetimden daha çok sorun yakalar.

Yangın kayıtları ve belgeler nasıl tutulur?

Yangın kayıtları, yapılan her kontrolün, bakımın, eğitimin ve tatbikatın kim tarafından, ne zaman ve hangi sonuçla yapıldığını gösteren belgelerdir. Denetimde yükümlülüğün yerine getirildiğini ispatlayan şey bu kayıtlardır; yapılmış ama belgelenmemiş iş, denetçi açısından yapılmamış sayılabilir.

Tutulması gereken kayıtları şöyle gruplayabilirsiniz:

  • Risk değerlendirmesi ve güncelleme tarihleri
  • Acil durum planı ve ekip görevlendirme yazıları
  • Eğitim katılım listeleri ve tatbikat tutanakları
  • Ekipman bakım, dolum ve test raporları
  • Tespit edilen eksikler ve kapatılma tarihleri

İyi kayıt üç özelliğe sahiptir: tarihlidir, bir kişiye bağlıdır ve ilgili ekipmana ya da alana kolayca bağlanabilir. Bir söndürücünün son dolumunu bulmak için üç dosya karıştırmak gerekiyorsa sistem çalışmıyor demektir.

Sık yapılan hata, kayıtların kâğıtta ve dağınık tutulmasıdır. Kâğıt kaybolur, yıpranır, kimin elinde olduğu belli olmaz. Çok tesisli işletmelerde ve müşterisine hizmet veren yangın firmalarında bu sorun katlanır. Kayıtları merkezde, tarih sırasıyla ve yaklaşan bakım tarihlerini hatırlatacak biçimde tutmak, denetim hazırlığını gün gün dağıtır ve son güne bırakılan telaşı ortadan kaldırır.

Denetime hazırlık için nelere bakılmalı?

Denetime hazırlık, belgelerin ve sahanın aynı hikâyeyi anlattığından emin olma işidir. Belgede söndürücü kontrolünün yapıldığı yazıyor ama sahada etiketi eski bir tüp varsa, denetçi için asıl bulgu bu çelişkidir.

Hazırlığı kısa bir sırayla yürütebilirsiniz. Önce belgeleri toplayın ve tarihlerini kontrol edin: süresi dolmuş olan var mı? Ardından sahaya çıkın ve belgedeki her ekipmanı yerinde görün. Üçüncü olarak kaçış yollarını, çıkışları ve toplanma alanını yürüyün. Son olarak çalışanlardan birkaçına acil durumda ne yapacaklarını sorun. Cevaplar, eğitimin gerçekten işe yaradığını gösterir.

Eksik bulduğunuzda gizlemeye çalışmayın; kapatın ve kapatma kaydını tutun. Düzeltici işlem tarihi olan bir eksik, kontrol altında bir eksiktir. Kayıtsız bırakılan eksik ise tekrar eder.

Denetimlerde tespit edilen uygunsuzlukların giderilmemesi halinde karşılaşılacak para cezaları ve faaliyet durdurma süreçleri hakkında detaylı bilgi için yangın güvenliği ihmalinde idari yaptırımlar rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Sonuç

Yangın yükümlülükleri tek bir belgeden değil, birbirine bağlı beş-altı işin düzenli yürümesinden oluşur: risk değerlendirmesi, ekipman kontrolü, eğitim, tatbikat, kaçış yolları ve kayıt. Bunlardan biri aksadığında diğerleri de değer kaybeder. Sorumlu kişinin işi, her birinin tarihini görebilmek ve zamanı gelmeden harekete geçebilmektir. Yangın Takip olarak, yangın güvenliği firmalarının müşteri, tesis, envanter ve periyodik kontrol işlerini tek yerden izlemesi için bir yazılım sunuyoruz.

Yapı işlerinde bu yükümlülükler farklı işler yapar; şantiyede yangın güvenliği önlemleri yazısı sıcak iş izni ve geçici elektrik gibi şantiyeye özgü konuları ayrıca ele alır.

İlgili yazılar

Yangın tüpü ve bakım takibini tek yerde toplayın

Firmanız için kısa bir demo isteyin; 14 günlük ücretsiz denemeyle sistemi kendi verinizle görün.

Ücretsiz demo iste

Sık Sorulan Sorular

Yangın eğitimini kim verebilir?

Eğitimi İSG uzmanı, işyeri hekimi ya da konuda yetkin eğitimciler verebilir. Önemli olan içeriğin işyerinin riskine uygun olması ve katılımın kayıt altına alınmasıdır.

Yangın tatbikatı kaç ayda bir yapılır?

Tatbikat sıklığı yönetmelikte işyerinin tehlike sınıfı ve yapısına göre belirlenir. Kesin periyodu İSG uzmanınızla mevcut yönetmelik üzerinden teyit etmek en doğrusudur.

Yangın söndürücü kontrolünü işveren mi yaptırır?

Evet, ekipmanın çalışır halde bulundurulması işverenin sorumluluğundadır. Teknik bakım ve dolum yetkili firmaya yaptırılabilir, ancak kontrolün zamanında yapıldığını göstermek işletmeye düşer.

Yangın yükümlülüklerini yerine getirmeyen işyeri ne ile karşılaşır?

Denetimde eksikler tespit edilirse idari yaptırımlar uygulanabilir. Yangın çıkması halinde ise işverenin hukuki ve cezai sorumluluğu gündeme gelebilir.

İlgili Yazılar

Ücretsiz demo isteWhatsApp