Yangın Söndürücü Periyodik Kontrol Listesi: Aylık ve Yıllık Maddeler

Bir denetim öncesi tesisi dolaşan İSG yöneticisinin en sık yaşadığı durum şudur: tüpler yerinde asılı, etiketleri var, ama son kontrolün ne zaman ve kim tarafından yapıldığını gösteren bir kayıt yok. Yangın söndürücü periyodik kontrol listesi tam olarak bu boşluğu kapatır. Neye bakılacağını, hangi sıklıkla bakılacağını ve bulunan eksiğin nereye yazılacağını önceden belirler.

Sorun çoğu zaman kontrolün hiç yapılmaması değil, farklı kişilerin farklı şeylere bakmasıdır. Bir güvenlik görevlisi yalnız manometreye bakar, bir başkası pimi kontrol eder, üçüncüsü hiçbir şey yazmadan geçer. Sonuçta aynı cihaz için üç farklı kayıt ya da hiç kayıt olmaz. Denetimde sorulan soru ise basittir: bu cihaz son olarak ne zaman kontrol edildi ve durumu neydi?

Bu yazıda aylık kullanıcı kontrolü ile yıllık servis bakımını ayırarak madde madde bir liste kuruyoruz. Ayrıca kontrolün nasıl kaydedileceğini, sık yapılan hataları ve servis firmasıyla iş bölümünün nasıl netleştirileceğini anlatıyoruz.

Aylık kontrol ile yıllık bakım neden ayrı tutulur

Portatif yangın söndürücülerde iki farklı iş vardır ve bunlar sıkça birbirine karıştırılır. Birincisi, işletme personelinin yaptığı görsel kontroldür. Cihaz yerinde mi, erişilebilir mi, hasar görmüş mü, basıncı uygun mu gibi sorulara dışarıdan bakarak cevap verilir. Cihaz açılmaz, sökülmez, içindeki söndürücü maddeye dokunulmaz.

İkincisi, yetkili servisin yaptığı bakımdır. Bu işte cihaz daha ayrıntılı incelenir; gerekirse parçaları kontrol edilir, söndürücü madde ve itici gaz durumu değerlendirilir, bakım etiketi yenilenir. Portatif söndürücülerin muayene ve bakımı için TS ISO 11602-2 standardı genel çerçeveyi verir. Uygulamada kullanıcı kontrolünün daha sık, servis bakımının ise çoğu durumda yılda bir yapılması yaygındır. Tesisin risk düzeyine ve bağlı olduğu mevzuata göre bu sıklık değişebilir.

Bu ayrımı yapmanın pratik nedeni sorumluluktur. Aylık kontrolü servis firmasına bırakmak hem maliyetli hem de gereksizdir; servis her ay sahada olmaz. Yıllık bakımı ise iç personele yaptırmak, yetki ve ekipman gerektiren bir işi uygun olmayan kişilere bırakmak anlamına gelir. Kontrol listesini ikiye bölmek, her maddenin kimin sorumluluğunda olduğunu baştan netleştirir.

• Aylık kontrol: işletme personeli, görsel, kayıt altına alınır
• Yıllık bakım: yetkili servis, ayrıntılı inceleme, etiket yenilenir
• Dolum ve hidrostatik test: cihaz tipine ve yaşına bağlı, ayrı takvimle izlenir

Aylık yangın söndürücü periyodik kontrol listesi

Aylık kontrolün amacı, cihazın ihtiyaç anında kullanılabilir olduğunu dışarıdan doğrulamaktır. Liste kısa olmalı ki gerçekten uygulansın. Her cihaz için bir-iki dakikayı geçmeyen, evet/hayır ile cevaplanabilen maddeler en iyi sonucu verir.

Önce cihazın yerini kontrol edin. Cihaz yerleşim planında gösterilen noktada mı, askısında mı, önü mal, palet ya da mobilyayla kapatılmış mı? Yerinden alınıp başka bir yere konmuş bir tüp, kâğıt üzerinde var ama sahada bulunamayan bir cihaz demektir. Ardından işaretlemeye bakın: cihazın yerini gösteren levha görünür durumda mı?

Sonra cihazın kendisine geçin. Aşağıdaki maddeler çoğu işletme için yeterli bir temel oluşturur:

• Emniyet pimi yerinde ve mühür sağlam mı
• Manometre ibresi yeşil bölgede mi (manometreli cihazlarda)
• Gövdede ezik, korozyon, pas veya boya kabarması var mı
• Hortum ve nozul yerinde, çatlaksız ve tıkalı değil mi
• Kullanma talimatı etiketi okunabilir durumda mı
• Servis bakım etiketi mevcut ve son bakım tarihi okunuyor mu
• Cihaz kullanılmış ya da boşaltılmış izlenimi veriyor mu

Son olarak kontrolü kaydedin. Kontrol eden kişinin adı, tarih ve bulunan eksik mutlaka yazılmalıdır. Eksik yoksa bile "uygun" olarak işaretlemek gerekir; çünkü boş bırakılan satır, denetimde kontrolün yapılmadığı şeklinde yorumlanır.

Yıllık servis bakımında nelere bakılır

Yıllık bakım, aylık kontrolün göremediği şeyleri ortaya çıkarır. Dışarıdan sağlam görünen bir cihazın içinde söndürücü madde topaklanmış, itici gaz kaçırmış ya da valf parçaları yıpranmış olabilir. Bu nedenle yıllık bakım yetkili servis tarafından, uygun ekipmanla yapılmalıdır.

Bakımın kapsamı cihaz tipine göre değişir. Kuru kimyevi tozlu, CO2, köpüklü ve su bazlı söndürücülerin her birinin kendine özgü kontrol noktaları vardır. Örneğin CO2 cihazlarda ağırlık kontrolü, tozlu cihazlarda tozun akışkanlığı öne çıkar. İşletme tarafında bilinmesi gereken, bakımın hangi işlemleri kapsadığının servis formunda yazılı olmasıdır. "Bakım yapıldı" yazan tek satırlık bir form, neyin kontrol edildiğini göstermez.

Servis bakımından sonra işletmenin kendi kontrol listesinde şu maddeleri doğrulaması yararlıdır:

• Her cihazın yeni bakım etiketi takılmış ve tarih doğru yazılmış mı
• Servis formunda cihaz seri numaraları ya da envanter numaraları yer alıyor mu
• Dolum veya test gerektiği belirtilen cihazlar ayrıca listelenmiş mi
• Bakım sırasında sahadan alınan cihazların yerine geçici cihaz konmuş mu
• Kullanım dışı bırakılan cihazlar etiketlenip ayrılmış mı

Son madde özellikle önemlidir. Servisin dolum için götürdüğü cihazın yeri birkaç gün boş kalıyorsa, o alan fiilen korumasızdır. Bakım planlanırken yedek cihaz meselesi servis firmasıyla önceden konuşulmalıdır.

Dolum ve test takvimi ayrıca izlenmeli

Kontrol listesinin sık atlanan kısmı, yıllık bakımdan bağımsız ilerleyen dolum ve hidrostatik test takvimidir. Söndürücü madde tipine ve cihazın üretim tarihine bağlı olarak belirli aralıklarla dolum yenilemesi ve basınçlı kap testi gerekir. Bu aralıklar cihaz tipine göre farklıdır; bu nedenle tüm cihazlara tek bir tarih uygulamak doğru değildir.

Pratikte en iyi yöntem, her cihaz için üç ayrı tarih tutmaktır: son bakım tarihi, son dolum tarihi ve son test tarihi. Bakım etiketi genellikle yalnız ilkini gösterir. Diğer iki tarih servis kayıtlarında kalır ve kimse bakmadıkça gözden kaçar. Bir cihazın bakımı güncel görünürken dolum süresinin çoktan geçmiş olması sık rastlanan bir durumdur.

Bu takvimi kurarken şu soruları cevaplayın:

• Envanterdeki her cihazın tipi ve üretim yılı biliniyor mu
• Son dolum ve son test tarihleri kayıtlı mı, yoksa yalnız etikette mi
• Önümüzdeki üç ay içinde dolum veya test tarihi gelecek cihazlar listelenebiliyor mu
• Kullanım ömrünü tamamlamış cihazlar tespit edilip değiştirme planına alınmış mı

Bu soruların cevabı kâğıt formlarla genellikle zor bulunur. Cihaz sayısı arttıkça, tarihleri tek tek etiketlerden okumak yerine envanter bazlı bir kayıt tutmak zorunlu hale gelir.

Kontrol kaydı nasıl tutulmalı

Kontrol yapılmış olsa bile kayıt yoksa, denetim açısından yapılmamış sayılır. Bu yüzden kayıt formatı, kontrolün kendisi kadar önemlidir. İyi bir kayıt şu sorulara cevap verir: hangi cihaz, ne zaman, kim tarafından ve hangi sonuçla kontrol edildi.

Cihaz bazlı kayıt tutmanın ilk şartı, her cihazın tekil bir numarasının olmasıdır. "Depo girişindeki tüp" gibi tanımlar, cihaz yer değiştirdiğinde anlamını kaybeder. Envanter numarası cihazın üzerine ve yerleşim planına işlenmeli, her kontrol bu numarayla kaydedilmelidir. Böylece bir cihazın geçmişi, bulunduğu yerden bağımsız olarak izlenebilir.

Kayıt formunda en az şu alanlar bulunmalıdır:

• Envanter numarası ve cihaz tipi
• Bulunduğu konum
• Kontrol tarihi ve kontrol eden kişi
• Her kontrol maddesi için uygun / uygun değil işareti
• Bulunan eksiğin açıklaması
• Eksiğin kapatılma tarihi ve kapatan kişi

Son iki alan çoğu formda yoktur, oysa en kritik olanlardır. Manometresi kırmızıda bulunan bir cihazın kaydı, sorunun ne zaman fark edildiğini gösterir. Sorunun ne zaman giderildiğini göstermiyorsa, denetimde açık bir eksik olarak kalır. Kontrol kaydı bir tespit belgesi değil, eksiğin kapanışa kadar takip edildiği bir iş listesi gibi düşünülmelidir.

Sık yapılan hatalar

Kontrol listesi kâğıt üzerinde düzgün olsa bile sahada bazı hatalar tekrar tekrar görülür. Bunların çoğu kötü niyetten değil, rutinin zamanla gevşemesinden kaynaklanır.

İlk hata, yalnız manometreye bakmaktır. Manometre ibresinin yeşilde olması cihazın kullanılabilir olduğunu tek başına göstermez. Hortumu çatlamış, nozulu tıkanmış ya da önü kapatılmış bir cihaz, basıncı uygun olsa bile ihtiyaç anında işe yaramaz. Listedeki her madde bu yüzden ayrı ayrı işaretlenmelidir.

İkinci hata, kontrol tarihini toplu yazmaktır. Ayın sonunda tüm satırlara aynı tarih ve aynı imza atıldığında, kayıt gerçek bir saha kontrolünü yansıtmaz. Denetçi deneyimli ise bunu kolayca fark eder. Kontrolün sahada, cihazın başında yapılıp anında kaydedilmesi hem güvenilirliği artırır hem de gözden kaçan cihaz ihtimalini azaltır.

Üçüncü hata, bulunan eksiği kaydedip bırakmaktır. "Pim eksik" notu düşülen bir cihaz sonraki ay da aynı notla kaydediliyorsa, kontrol listesi amacına hizmet etmiyor demektir. Eksik bulunduğunda kime bildirileceği ve ne kadar sürede kapatılacağı önceden belirlenmelidir.

• Yalnız manometreye bakıp diğer maddeleri atlamak
• Kontrolleri ay sonunda toplu kayda geçirmek
• Eksiği yazıp kapanışını takip etmemek
• Yer değiştiren cihazları envanterde güncellememek
• Servis etiketini kontrolün yerine saymak

Servis firması ile iş bölümünü netleştirin

Kontrol listesinin sahada işlemesi, işletme ile servis firması arasındaki iş bölümünün açık olmasına bağlıdır. Aylık kontrol işletmede, yıllık bakım serviste kalır; ama aradaki geçişler belirsizse eksikler kimsenin sorumluluğunda kalmaz.

Önce servis firmasından her bakım sonunda cihaz bazlı bir rapor isteyin. Bu rapor envanter numaralarını, yapılan işlemi, dolum veya test ihtiyacını ve kullanım dışı bırakılan cihazları içermelidir. Ardından bu raporu kendi envanterinizle karşılaştırın. Serviste görünen ama sahada olmayan ya da sahada olup serviste görünmeyen cihazlar, kayıt tutarsızlığının ilk işaretidir.

Servis firması tarafında ise durum tersinden aynıdır. Bir yangın güvenliği firması onlarca müşterinin yüzlerce cihazını takip eder. Hangi carinin hangi tesisinde hangi cihazın dolum tarihinin yaklaştığını bilmek, planlı bakımın temelidir. Müşteriye tarihi gelmeden haber vermek, hem hizmet kalitesini hem de iş planlamasını doğrudan etkiler.

• İşletme: aylık kontrol, eksik bildirimi, envanter güncelliği
• Servis: yıllık bakım, dolum, test, cihaz bazlı rapor
• Ortak: yedek cihaz planı, bakım tarihlerinin önceden paylaşılması

Sonuç

Yangın söndürücülerin kontrolü karmaşık bir iş değildir; zor olan, bu işi her ay aynı disiplinle ve kayıt altına alarak sürdürmektir. Aylık görsel kontrolü yıllık servis bakımından ayırmak, dolum ve test tarihlerini ayrı izlemek ve her eksiği kapanışa kadar takip etmek, denetimde sorulacak soruların cevabını önceden hazır eder.

Kontrol listesini kısa tutun, her cihaza tekil bir numara verin ve kaydı sahada, cihazın başında yapın. Bu üç alışkanlık, kâğıt üzerinde düzgün görünen ama sahada işlemeyen bir sistemin önüne geçer.

Yangın Takip olarak yangın güvenliği firmalarının cari, tesis ve cihaz envanterini, periyodik bakım ve dolum tarihlerini ve saha kontrollerini tek yerden izleyebilmesi için çalışıyoruz; bu yazıdaki liste de sahada gördüğümüz bu ihtiyaçtan doğdu.

İlgili yazılar

• Yangın söndürücü dolum süresi ne zaman gelir? (TS ISO 11602-2) — https://yangintakip.com/tr/blog/yangin-sondurucu-dolum-suresi-ts-iso-11602-2-rehberi
• Yangın Söndürücü Çeşitleri ve Kullanım Alanları Rehberi — https://yangintakip.com/tr/blog/yangin-sondurucu-cesitleri-ve-kullanim-alanlari-rehberi
• Periyodik Bakım Yazılımı — https://yangintakip.com/tr/cozumler/periyodik-bakim-yazilimi