Acil Aydınlatma Armatürü Testi Ne Sıklıkla Yapılmalı?

Acil aydınlatma armatürü test süresi, armatürün batarya ile çalışacağı anma süresi boyunca gerçekten yanıp yanmadığını doğrulamak için ayrılan zamandır. Uygulamada genellikle kısa bir aylık işlev testi ve yılda bir kez anma süresi boyunca yapılan tam süre testi birlikte yürütülür. Anma süresi çoğu tesiste bir ya da üç saattir; kesin değer tesisin tasarım belgesinden alınır.

Sahada sorun çoğu zaman testin hiç yapılmamasından değil, yanlış yapılmasından çıkar. Armatür düğmeye basınca yanar, test yapıldı sanılır; oysa elektrik kesildiğinde batarya birkaç dakika sonra tükenir. Denetimde ise kayıt istenir ve kayıt yoksa test yapılmamış sayılır.

Bu yazıda test türlerini, süreleri nasıl belirleyeceğinizi, adım adım uygulamayı ve kayıt düzenini ele alıyoruz. Amaç, çok sayıda tesise hizmet veren bir firmanın ya da kendi binasından sorumlu bir yöneticinin elinde işleyen bir prosedür bırakmaktır.

Acil aydınlatma armatürü testi nedir ve neden yapılır?

Acil aydınlatma armatürü testi, şebeke elektriği kesildiğinde armatürün devreye girip tahliye için yeterli ışığı verdiğini kanıtlayan kontroldür. Armatürün içindeki batarya zamanla yaşlanır, şarj devresi arızalanabilir ya da lamba ömrünü tamamlayabilir. Bu arızalar dışarıdan görünmez; yalnızca test sırasında ortaya çıkar.

Binaların yangından korunması mevzuatı, tahliye yollarında ve çıkışlarda acil aydınlatmanın bulunmasını ve çalışır durumda tutulmasını ister. Çalışır durumda tutmak, kurulumdan sonra periyodik olarak denemek demektir. Güvenlik aydınlatması için TS EN 1838 aydınlatma gereksinimlerini, TS EN 50172 ise sistemlerin bakım ve deneme esaslarını tarif eden standartlar olarak bilinir. Hangi maddenin hangi periyodu gerektirdiğini tartışmak yerine, projenizin dayandığı belgeyi açıp oradaki değeri esas almak daha güvenlidir.

Testin amacı iki ayrı soruya cevap vermektir:

• Armatür şebeke kesilince hemen yanıyor mu?
• Yanık kalması gereken süre boyunca yeterli ışık veriyor mu?

Birinci soruyu kısa test, ikinci soruyu tam süre testi cevaplar. İkisi birbirinin yerine geçmez. Kısa testten geçen bir armatürün bataryası, tam süre testinde ilk yarım saatte tükenebilir. Bu yüzden iki testi de takvime almak ve ayrı ayrı kayda geçirmek gerekir.

Test yapılmayan bir sistemde sorun en kötü anda, yani gerçek bir elektrik kesintisinde ya da yangında ortaya çıkar. Dumanlı bir koridorda ışıkların birkaç dakika sonra sönmesi, tahliye süresini ciddi biçimde uzatır. Testin maliyeti ise bu riske göre çok küçüktür.

Acil aydınlatma armatürü test süresi nasıl belirlenir?

Acil aydınlatma armatürü test süresi, armatürün anma süresine (otonomi süresine) bağlıdır; tam süre testi, armatürün etiketinde ya da projede yazan süre kadar sürer. Etikette bir saat yazıyorsa test bir saat, üç saat yazıyorsa üç saat sürer. Sürenin kısaltılması testin amacını ortadan kaldırır.

Anma süresini şu kaynaklardan sırayla doğrulayın:

• Armatürün üzerindeki etiket ya da ürün künyesi
• Tesisin acil aydınlatma projesi ve tasarım raporu
• İtfaiye ya da ilgili idare tarafından onaylanmış proje dosyası
• Üreticinin teknik veri sayfası

Bu kaynaklar birbirinden farklıysa en uzun süreyi esas alın ve farkı ayrıca not edin. Örneğin etikette bir saat yazan ama projede üç saat öngörülen bir armatür varsa, ortada bir uyumsuzluk vardır. Bu uyumsuzluğu test sonucuna gömmeyin; tesis sorumlusuna yazılı olarak bildirin.

Süre belirlerken şu iki noktaya dikkat edin. Birincisi, anma süresi yeni batarya için geçerlidir. Yıllar içinde kapasite düşer ve tam süre testinde armatür sürenin sonuna ulaşamayabilir. İkincisi, süre armatür tipine göre değişir. Sürekli çalışan ve yalnızca acil durumda yanan armatürlerin davranışı farklı olduğu için ikisini aynı tabloda ama ayrı satırlarda izlemek gerekir.

Tam süre testinin sonunda armatürün hâlâ görünür ışık vermesi beklenir. Süre dolmadan sönen her armatür başarısız sayılır. Hemen ardından bataryanın değişimi ya da armatürün yenilenmesi planlanır.

Aylık işlev testi nasıl yapılır?

Aylık işlev testi, armatürün şebeke kesildiğinde devreye girdiğini kısa sürede doğrulayan hızlı kontroldür. Genellikle birkaç dakika sürer ve amacı bataryayı boşaltmak değil, devrenin çalıştığını görmektir. Armatür sayısı fazla olan tesislerde bu test gruplar hâlinde yapılır.

Uygulama sırası şöyledir:

• Önce testin hangi saatte yapılacağını tesis yönetimiyle netleştirin ve kullanıcılara haber verin.
• Ardından test anahtarını ya da ilgili devrenin sigortasını kullanarak şebekeyi bölgesel olarak kesin.
• Armatürlerin devreye girdiğini ve ışık verdiğini tek tek gözle kontrol edin.
• Şarj göstergesinin (genellikle yeşil LED) şebeke geri geldiğinde yeniden yandığını doğrulayın.
• Son olarak her armatürün durumunu kayda işleyin.

Bu testte sık yapılan hata, tüm binanın sigortasını aynı anda kapatmaktır. Böyle yapıldığında bilgisayarlar, kapılar ve diğer sistemler de etkilenir; üstelik hangi armatürün arızalı olduğunu görmek zorlaşır. Bölgesel kesme hem daha güvenli hem daha izlenebilirdir.

Bazı armatürlerde otomatik test özelliği bulunur ve cihaz kendi kendine kısa test yapıp durumunu gösterge ile bildirir. Bu özellik faydalıdır, ancak göstergeye bakan kişi olmadıkça bir anlam taşımaz. Otomatik testli sistemlerde de göstergelerin belirli aralıklarla gezilip kontrol edildiğini kayıt altına almak gerekir.

Test sonrası armatürlerin tekrar şarj olması için zaman tanıyın. Bataryası boşalmış bir armatür, o sırada gerçek bir kesinti olursa yeterli süre ışık veremez.

Yıllık tam süre testi nasıl uygulanır?

Yıllık tam süre testi, armatürün anma süresi boyunca ışık verip vermediğini doğrulayan testtir. Süre boyunca şebeke bu armatürlerden çekilir ve armatürler batarya ile çalışmaya bırakılır. Bu yüzden kısa testten çok daha dikkatli planlanmalıdır.

Planlama aşamasında şu noktalara bakın:

• Testi bina kullanımının en düşük olduğu zamana, örneğin hafta sonuna ya da gece vardiyasına koyun.
• Tesis güvenliğini ve gece çalışan personeli bilgilendirin; test süresince acil aydınlatma yedeği kalmayacağını unutmayın.
• Testten hemen sonra yeniden şarj olması için gereken süreyi hesaba katın.

Uygulama sırası şöyledir: Önce testin başlangıç saatini kaydedin. Ardından şebekeyi kesin ve armatürlerin devreye girdiğini kontrol edin. Süre boyunca belirli aralıklarla (örneğin yarım saatte bir) ışığın devam ettiğini gözle doğrulayın. Anma süresi dolduğunda hâlâ ışık veren armatürler başarılıdır. Süre dolmadan sönenlerin numarasını ve söndüğü saati not edin.

Tam süre testinden sonra bataryaların tekrar dolması için yeterli süre bırakmak şarttır. Aksi hâlde bina testten hemen sonra kısmen korumasız kalır. Büyük tesislerde bu yüzden armatürler birkaç gruba bölünür ve testler farklı günlere yayılır; bir grup şarj olurken diğeri test edilir.

Sık yapılan bir hata, testin ortasında bir armatürün sönmesine bakıp "zaten eski" diyerek geçmektir. Her başarısız armatür ayrı bir uygunsuzluk kaydıdır ve bir sonraki adımda ne yapılacağı not edilmelidir: batarya değişimi, armatür değişimi ya da devre kontrolü.

Test sonuçları nasıl kaydedilir?

Test kaydı, hangi armatürün ne zaman, kim tarafından, hangi sonuçla denendiğini gösteren belgedir. Denetimde "test yaptık" sözünün hiçbir değeri yoktur; elde kayıt yoksa test yapılmamış sayılır. Kayıt iyi tutulduğunda ise aynı belge hem denetim hem de bakım planı için kullanılır.

Bir test kaydında en azından şu bilgiler yer almalıdır:

• Tesis, kat ve armatür numarası ya da konumu
• Test türü (aylık işlev ya da yıllık tam süre) ve test tarihi
• Testi yapan kişinin adı
• Sonuç: başarılı, başarısız ya da süre dolmadan söndü
• Başarısızsa yapılan işlem ve işlemin tarihi

Armatürlere benzersiz numara vermek en büyük kolaylıktır. Plan üzerinde numaralı gösterildiğinde, arızalı olan armatürü saha ekibi tek bakışta bulur. Kağıt formla tutulan kayıtlarda en sık görülen sorun kaybolan ya da okunmayan formlardır; elektronik kayıtta ise tarih ve sonucu düzeltmek zor olduğu için daha güvenilirdir.

Başarısız sonuçları aynı formda bırakıp bırakmak yerine ayrı bir iş emrine çevirin. Aksi hâlde arızalı armatür bir sonraki testte yine arızalı çıkar ve kimse onu kimin düzelteceğini bilmez. Düzeltme yapıldıktan sonra yeniden test yapılıp sonucun kayda işlenmesi de gerekir; yalnızca batarya değiştirmek yeterli sayılmaz.

Test sırasında hangi arızalar çıkar ve ne yapılır?

Test sırasında en sık çıkan arızalar bataryanın yaşlanması, şarj devresinin çalışmaması ve lamba ya da LED modülünün bozulmasıdır. Her birinin belirtisi farklıdır, bu yüzden arızayı tanımak bakım süresini kısaltır.

Armatür hiç yanmıyorsa önce şebeke beslemesini ve şarj göstergesini kontrol edin. Gösterge yanmıyorsa armatür şarj olmuyor demektir; sebep besleme hattı, sigorta ya da armatürün kendi devresi olabilir. Gösterge yanıyor ama armatür devreye girmiyorsa batarya ya da kontrol kartı sorunludur.

Armatür kısa testte yanıyor ama tam süre testinde erken sönüyorsa bataryanın kapasitesi düşmüştür. Bu en yaygın arızadır. Batarya değişimi genellikle yeterlidir; ancak armatür çok eskiyse tüm armatürü yenilemek daha ekonomik olabilir. Bunu üreticinin yedek parça durumuna ve armatürün yaşına bakarak karar verin.

Bir başka sorun, aynı bölgedeki armatürlerin hepsinin birlikte başarısız olmasıdır. Bu durumda tek tek armatürü değiştirmek yerine besleme devresini kontrol edin. Ortak bir sigorta ya da kablo problemi bütün hattı etkileyebilir.

Arızalı armatür değişim bekliyorsa, o bölgede geçici önlem almak gerekir. Örneğin tahliye yolunda ek bir taşınabilir aydınlatma bulundurmak ve durumu tesis sorumlusuna yazılı bildirmek, boşluğu en azından geçici olarak kapatır.

Test takvimini nasıl planlarsınız?

Test takvimi, hangi armatürün hangi ay hangi testten geçeceğini önceden belirleyen plandır. Çok sayıda tesisi olan bir firma için en büyük zorluk, aynı anda yüzlerce armatürü hatırlamaktır. Bu yüzden takvimi baştan kurmak gerekir.

Önce her tesisteki armatür envanterini çıkarın. Ardından armatürleri kat ya da bölge bazında gruplara ayırın. Aylık testleri her ay bir grupla değil, tüm gruplarla yapın; yıllık tam süre testlerini ise gruplara yayarak planlayın. Böylece aynı gece tüm bina korumasız kalmaz.

Takvimi kurarken şu noktaları gözetin:

• Hasta, yaşlı ya da çocuk barındıran yapılarda test saatlerini kullanıcıların etkilenmeyeceği zamana alın.
• Üretim yapılan tesislerde vardiya düzenini hesaba katın.
• Bir önceki testte başarısız olan armatürleri bir sonraki dönemde öncelikle yeniden test edin.
• Test tarihlerini önceden tesis yönetimine bildirin.

Takvimdeki gecikmeleri de görünür tutun. Planlanan ama yapılmayan test, hiç planlanmamış test kadar sorunludur. Basit bir liste bile yeter: planlanan tarih, gerçekleşen tarih ve fark. Fark büyüdüğünde nedenini sorgulamak gerekir.

Son olarak, test takvimini mevzuat ve proje belgelerindeki periyotlarla yılda bir kez karşılaştırın. Tesisin kullanımı değiştiğinde, yeni kat eklendiğinde ya da armatürler yenilendiğinde takvim de güncellenmelidir.

Sonuç

Acil aydınlatma armatürü test süresi, armatürün anma süresine göre belirlenir; kısa aylık işlev testi ve yıllık tam süre testi birbirinin yerine geçmez. Süreyi etikette ve projede doğrulayın, testi adım adım uygulayın, sonucu armatür numarasıyla kaydedin ve başarısız sonuçları iş emrine çevirin.

Yangın Takip olarak, yangın güvenliği firmalarının müşteri, tesis, envanter ve periyodik kontrol işlerini tek yerden izlemesini sağlayan bir yazılım sunuyoruz; armatür testlerinin takvimini ve kayıtlarını da bu düzen içinde tutmak mümkündür.

İlgili yazılar

• Yangın Tüpü Hidrostatik Testi Ne Zaman Yaptırılır?
• Yangın söndürücü dolum süresi ne zaman gelir? (TS ISO 11602-2)
• Periyodik Bakım Yazılımı